تشخیص آرتروز زانو؛ علائم، روش‌های تشخیص و آزمایش‌های لازم

تشخیص آرتروز زانو معمولاً با ترکیبی از شرح حال، بررسی علائم، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز تصویربرداری انجام می‌شود. درد هنگام فعالیت، خشکی مفصل و کاهش حرکت می‌توانند از نشانه‌های مهم باشند. در مواردی که تصویربرداری لازم باشد، رادیوگرافی ساده یا X-ray معمولاً بررسی اولیه مناسبی برای درد مزمن زانو است و می‌تواند کاهش فضای مفصل و تغییرات استخوانی مرتبط با آرتروز را نشان دهد.

توجه پزشکی: این مقاله برای آموزش عمومی است و جایگزین معاینه پزشک نیست. درد زانو می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و تشخیص قطعی باید بر اساس شرایط هر فرد انجام شود.

 

جدول مطالب

• آرتروز زانو چیست؟
• علائم آرتروز زانو چیست؟
• تشخیص آرتروز زانو چگونه انجام می‌شود؟
• معاینه پزشک برای تشخیص آرتروز
• عکس زانو برای تشخیص آرتروز
• آیا MRI برای تشخیص آرتروز زانو لازم است؟
• آزمایش خون برای تشخیص آرتروز
• تشخیص افتراقی آرتروز زانو
• آرتروز زانو در چه سنی شایع است؟
• چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
• درجه‌بندی آرتروز زانو
• بعد از تشخیص آرتروز چه باید کرد؟
• سؤالات متداول

 

آرتروز زانو چیست؟

آرتروز زانو یا استئوآرتریت زانو نوعی بیماری مفصلی است که در آن ساختارهای مفصل به‌تدریج دچار تغییر می‌شوند. غضروف مفصلی که به حرکت روان استخوان‌ها کمک می‌کند، ممکن است با گذشت زمان آسیب ببیند و تغییرات دیگری نیز در استخوان اطراف مفصل ایجاد شود.

آرتروز معمولاً یک فرایند تدریجی است و احتمال آن با افزایش سن بیشتر می‌شود. با این حال، سن تنها عامل مرتبط با آن نیست. سابقه آسیب زانو، جراحی قبلی، اضافه‌وزن، عوامل ژنتیکی و برخی شرایط دیگر نیز می‌توانند با افزایش خطر آرتروز همراه باشند.

نکته مهم این است که وجود درد زانو به‌تنهایی به معنای آرتروز نیست. آسیب مینیسک، مشکلات رباطی، التهاب مفصل، نقرس و برخی بیماری‌های دیگر نیز ممکن است باعث درد، تورم یا محدودیت حرکت شوند.

به همین دلیل، تشخیص آرتروز زانو باید فراتر از یک علامت یا یک تصویر انجام شود.

علائم آرتروز زانو چیست؟

علائم آرتروز ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. برخی افراد تغییرات قابل‌توجهی در عکس زانو دارند اما درد نسبتاً کمی احساس می‌کنند، در حالی که شدت علائم فرد دیگری ممکن است با یافته‌های تصویربرداری کاملاً همخوان نباشد.

علائم رایج می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• درد زانو هنگام راه رفتن یا فعالیت
• درد هنگام بالا و پایین رفتن از پله
• خشکی زانو، به‌خصوص پس از استراحت
• کاهش دامنه حرکت مفصل
• احساس سفتی در زانو
• تورم یا احساس پُری در اطراف مفصل
• دشواری در انجام فعالیت‌های روزمره
• احساس ساییدگی یا صدا هنگام حرکت زانو
• افزایش تدریجی مشکلات حرکتی

درد آرتروز ممکن است ابتدا بیشتر هنگام فعالیت ایجاد شود و با پیشرفت مشکل، فعالیت‌های بیشتری را محدود کند.

با این حال، هیچ‌کدام از این علائم به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند.

تشخیص آرتروز زانو چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص معمولاً یک فرایند چندمرحله‌ای است.

۱. بررسی سابقه پزشکی

پزشک ابتدا درباره درد و وضعیت زانو سؤال می‌کند. مواردی مانند محل درد، مدت آن، فعالیت‌هایی که درد را بیشتر می‌کنند، سابقه آسیب یا جراحی و میزان تأثیر مشکل بر فعالیت‌های روزانه اهمیت دارند.

همچنین پزشک ممکن است درباره بیماری‌های قبلی، داروها و علائم مفاصل دیگر سؤال کند؛ زیرا برخی بیماری‌های التهابی یا متابولیک می‌توانند علائمی مشابه ایجاد کنند.

۲. معاینه زانو

در معاینه، پزشک وضعیت زانو را در حالت‌های مختلف بررسی می‌کند. دامنه حرکت، حساسیت، تورم، وضعیت مفصل و نحوه حرکت بیمار می‌تواند اطلاعات مهمی ارائه کند.

ممکن است هر دو زانو با یکدیگر مقایسه شوند.

۳. تصویربرداری در صورت نیاز

اگر پزشک بر اساس علائم و معاینه به آرتروز یا علت دیگری برای درد مزمن شک داشته باشد، ممکن است تصویربرداری درخواست کند.

برای درد مزمن زانو، رادیوگرافی معمولاً یکی از بررسی‌های اولیه تصویربرداری است.

۴. بررسی علل دیگر

اگر علائم با آرتروز معمولی مطابقت نداشته باشند، پزشک ممکن است آزمایش‌ها یا تصویربرداری‌های دیگری را برای بررسی بیماری‌های متفاوت درخواست کند.

بنابراین، تشخیص آرتروز فقط به نتیجه عکس وابسته نیست.

معاینه پزشک برای تشخیص آرتروز

معاینه فیزیکی بخش مهمی از فرایند تشخیص است.

پزشک ممکن است زانو را از نظر موارد زیر بررسی کند:

• میزان خم و صاف شدن زانو
• وجود تورم
• حساسیت در قسمت‌های مختلف مفصل
• درد هنگام حرکت
• تغییر شکل ظاهری زانو
• نحوه راه رفتن
• ثبات مفصل
• علائم احتمالی آسیب‌های دیگر

این معاینه کمک می‌کند پزشک میان آرتروز و مشکلاتی مانند آسیب مینیسک یا رباط‌ها تمایز بیشتری ایجاد کند.

برای مثال، اگر درد پس از یک آسیب ناگهانی ایجاد شده باشد یا زانو قفل شود، پزشک ممکن است علاوه بر آرتروز به آسیب‌های ساختاری دیگر نیز توجه کند.

عکس زانو برای تشخیص آرتروز

رادیوگرافی یا X-ray یکی از روش‌های رایج برای بررسی تغییرات استخوانی و مفصلی مرتبط با آرتروز است.

در عکس ممکن است مواردی مانند موارد زیر دیده شوند:

• کاهش فضای مفصل
• ایجاد زائده‌های استخوانی یا استئوفیت
• تغییرات استخوان زیر غضروف
• کیست‌های زیرغضروفی در برخی موارد

راهنمای کالج رادیولوژی آمریکا رادیوگرافی را به‌عنوان تصویربرداری اولیه برای درد مزمن زانو معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد که کاهش فضای مفصل و برخی تغییرات استخوانی از یافته‌های معمول در آرتروز هستند.

عکس ایستاده زانو نیز در برخی شرایط می‌تواند برای ارزیابی کاهش فضای مفصل مفید باشد.

آیا عکس ساده برای همه افراد کافی است؟

خیر.

پزشک با توجه به علائم، سن، سابقه آسیب و یافته‌های معاینه تصمیم می‌گیرد چه بررسی‌ای لازم است. اگر رادیوگرافی طبیعی باشد اما علائم ادامه داشته باشند، علت درد ممکن است ساختاری باشد که در X-ray به‌خوبی دیده نمی‌شود.

در چنین شرایطی ممکن است بررسی‌های بیشتری مطرح شوند.

آیا MRI برای تشخیص آرتروز زانو لازم است؟

MRI همیشه برای تشخیص آرتروز زانو لازم نیست.

MRI می‌تواند بافت‌های نرم و ساختارهایی مانند غضروف، مینیسک‌ها و رباط‌ها را با جزئیات بیشتری بررسی کند. بنابراین در شرایطی که پزشک به مشکل دیگری مانند آسیب مینیسک یا رباط مشکوک باشد، یا زمانی که علائم با نتیجه رادیوگرافی مطابقت نداشته باشند، MRI ممکن است مطرح شود.

راهنمای ACR اشاره می‌کند که در درد مزمن زانو، رادیوگرافی معمولاً بررسی اولیه است و اگر رادیوگرافی طبیعی باشد یا شرایط خاصی وجود داشته باشد، MRI می‌تواند در مرحله بعد مورد توجه قرار گیرد.

بنابراین انجام MRI بدون ارزیابی بالینی همیشه ضروری نیست.

آزمایش خون برای تشخیص آرتروز

آزمایش خون معمولاً به‌تنهایی آرتروز زانو را تشخیص نمی‌دهد.

در برخی افراد، پزشک ممکن است برای بررسی بیماری‌های دیگری که علائم مشابه ایجاد می‌کنند، آزمایش خون درخواست کند.

برای مثال، اگر علائم بیشتر به یک بیماری التهابی، عفونت یا یک بیماری متابولیک خاص شباهت داشته باشند، آزمایش‌های مرتبط ممکن است کمک‌کننده باشند.

در نتیجه، اینکه آزمایش خون لازم است یا نه، به علائم و تشخیص‌های احتمالی بستگی دارد.

تشخیص افتراقی آرتروز زانو

یکی از مهم‌ترین بخش‌های تشخیص، تمایز آرتروز از سایر علت‌های درد زانو است.

آسیب مینیسک

آسیب مینیسک ممکن است پس از چرخش یا ضربه ایجاد شود و گاهی با درد، تورم، احساس گیر کردن یا قفل شدن زانو همراه باشد.

آسیب رباط

آسیب رباط‌ها معمولاً با یک رویداد مشخص مانند پیچ‌خوردگی یا ضربه مرتبط است و ممکن است احساس ناپایداری ایجاد کند.

آرتریت التهابی

برخی بیماری‌های التهابی مفاصل می‌توانند درد، خشکی و تورم ایجاد کنند و الگوی علائم آنها با آرتروز معمولی متفاوت باشد.

نقرس

نقرس می‌تواند باعث حمله‌های دردناک و ناگهانی همراه با التهاب قابل‌توجه مفصل شود.

عفونت مفصل

عفونت مفصل زانو شرایطی جدی است و می‌تواند با درد شدید، تورم، گرمی مفصل و گاهی تب همراه باشد.

به همین دلیل، اگر درد زانو ناگهانی و شدید باشد یا همراه با تب و علائم عمومی ایجاد شود، نباید آن را صرفاً به آرتروز نسبت داد.

آرتروز زانو در چه سنی شایع است؟

آرتروز زانو با افزایش سن شایع‌تر می‌شود، اما فقط مخصوص سالمندان نیست.

سابقه آسیب زانو، جراحی، اضافه‌وزن، عوامل ژنتیکی و برخی شرایط دیگر می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند. آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا نیز سن، وزن، سابقه آسیب و عوامل ژنتیکی را از عوامل مرتبط با آرتروز زانو معرفی می‌کند.

بنابراین، تشخیص آرتروز صرفاً بر اساس سن امکان‌پذیر نیست.

درجه‌بندی آرتروز زانو

پس از تصویربرداری، ممکن است شدت تغییرات مفصل توصیف یا درجه‌بندی شود.

در برخی سیستم‌های درجه‌بندی، عواملی مانند کاهش فضای مفصل، وجود زائده‌های استخوانی و سایر تغییرات استخوانی مورد توجه قرار می‌گیرند.

اما یک نکته مهم وجود دارد:

شدت آرتروز در عکس الزاماً برابر با شدت درد فرد نیست.

به همین دلیل، پزشک باید نتیجه تصویربرداری را در کنار علائم، معاینه و میزان محدودیت عملکردی تفسیر کند.

این موضوع از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زیرا ممکن است فردی تغییرات تصویری داشته باشد اما علائم محدودی تجربه کند، یا برعکس، درد قابل‌توجهی داشته باشد که فقط با یافته‌های آرتروز توضیح داده نشود.

آیا تشخیص آرتروز زانو در خانه امکان‌پذیر است؟

در خانه می‌توان علائم را بررسی و ثبت کرد، اما تشخیص قطعی آرتروز زانو در خانه امکان‌پذیر نیست.

می‌توانید مواردی مانند زمان شروع درد، محل آن، فعالیت‌هایی که درد را افزایش می‌دهند، وجود تورم و میزان محدودیت حرکت را یادداشت کنید.

این اطلاعات هنگام مراجعه به پزشک مفید هستند.

خودآزمایی یا تکیه بر تست‌های اینترنتی نباید جایگزین ارزیابی پزشکی شود؛ زیرا بیماری‌های مختلف زانو علائم مشترکی دارند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر درد زانو مداوم است.